De thesaurus van Gramsbergen en de Charaka Samhita van India

De thesaurus van Gramsbergen is een 17de eeuws verzamel-handschrift waarin verschillende medici uit die tijd hun kennis en ervaring over hun medische praktijk hebben neergeschreven. Lucas Grimmerink (van Dokters) vond het boek in de jaren tachtig van de vorige eeuw op zolder. In de thesaurus worden ziekten en symptomen beschreven en de therapien en kruidenrecepten om ze te genezen.

Link met Charaka Samhita

Interessant aspect is dat er ook recepten in voorkomen voor preventie en vitaliteit, dus om te zorgen dat mensen niet ziek worden. Mede door dit aspect heeft de thesaurus van Gramsbergen veel weg van de Charaka Samhita, de thesaurus van Ayurveda, een Indiase natuurgeneeswijze. De kruiden die in de thesaurus van Gramsbergen genoemd worden duiden op een intensieve handel tussen het oude Overijssel van toen en de Verenigde Oostindische Compagnie opgericht in 1602 omdat sandelhout, kruidnagel, cardamon, curcuma, kamfer, kaneel om maar een aantal te noemen volop gebruikt worden in de recepten van dit boek.

Internationale handel

De VOC richtte een handelsnetwerk op tussen de diverse handelsposten in de Aziatische regio. Naast de handel stimuleerde de VOC ook ontdekkingsreizen in de hoop op snellere verbindingen, nieuwe handelscontacten en producten, en etnobotanisch onderzoek om het aantal slachtoffers onder haar werknemers te doen afnemen. Dat laatste is interessant omdat uit de thesaurus van Gramsbergen blijkt dat de medici hier in Overijssel buitengewoon veel belangstelling toonde voor het preventieve aspect van de medicinale planten uit Azie. Andersom was er vanuit Azie op hun beurt weer veel vraag naar wetenschappelijke instrumenten en medische handboeken.

Interesse voor etnobotanie

Dat Nederlanders historisch gezien veel belangstelling hebben voor etnobotanie wordt ook duidelijk door het werk van botanicus, militair en administratief ambtenaar bij de VOC Hendrik Adriaan van Reede tot Drakestein (1636-1691). Als botanicus schreef hij over de flora van India een standaardwerk Hortus Indicus Malabaricus, dat tussen 1678 en 1703 in twaalf delen werd uitgebracht. Het werk verscheen in vier talen, Latijn, Arabisch, Sanskrit en Malayalam. De Nederlandse vertaling door Abraham Poot luidde Malabaarse Kruydhof. Het werk bevat gravures van grote kwaliteit en gedetailleerde beschrijvingen van 740 planten uit de Malabar, ruwweg een gebied van 30 x 900 km. Het zou zomaar kunnen dat de medici uit Gramsbergen dit werk gelezen hebben en aan de hand daarvan hun inheemse kruiden bestelden en gebruikten.

Overeenkomsten in de aanpak van preventie

In de thesaurus van Gramsbergen zijn zeer veel overeenkomsten te vinden met de traditionele Ayurveda uit de Malabar regionen van India volgens dr. V.P. Mohana Kumari. Zij is hoofd van het Europa Ayurveda Centrum in Witharen en medeoprichter van de stichting IOU-TASTAM. Het is haar opgevallen dat er verschillende tropische planten groeien in Overijssel waarvan de link hoogstwaarschijnlijk terug te voeren is op de levendige handel in tropische planten in de 17de eeuw.

Cornelis Peters

Comments are closed.